In dit nummer onder andere Middeleeuwse bewoning en cultuurlandschap in Weerdinge (Theo Spek), Karolingische muntschatten in Drenthe (IV), Synthese (Wijnand A.B. van der Sanden), Nabuurschap en kraamzorg vanaf 1870 (Klaas Koops) en werkverschaffing in Noord-Drenthe (Casper Colenbrander).

Met veel historische afbeeldingen

Redactie geschiedenisdeel: Guido Abuys, Ineke den Hollander, Vincent Tassenaar, Joke Wolff en Jan van Zijverderen

Redactie archeologiedeel: Irini Biezeveld, Floor Huisman, Mans Schepers, Jelke Take, Vincent Van Vilsteren en Karen de Vries

In dit nummer is een tiental uitgebreide artikelen opgenomen, onder meer over de belangwekkende opgraving in Peest die op stapel staat, over Karolingische muntschatten in Drenthe, over de vervolging van Sinti en Roma en over opkopers van Joods onroerend goed. Een groot aantal historische afbeeldingen maakt deze almanak compleet.

De redactie van het geschiedenisdeel bestaat uit Mark Goslinga, Ineke den Hollander, Vincent Tassenaar, Gerben de Vries, Joke Wolff en Jan van Zijveren, en die van het archeologiedeel uit Floor Huisman, Mans Schepers, Jelke Take en Vincent van Vilsteren.

De opkomst van de boomklever en de appelvink zijn nauwkeurig vastgelegd. Maar ook de totale teloorgang van de grutto. Heidevelden verloren de iconische korhoen, maar kregen er de kraanvogel voor terug. Voor draaihals, paapje en grauwe klauwier is Zuidwest-Drenthe inmiddels een topgebied. Veel aandacht geeft de auteur aan de landschapsontwikkelingen, zoals de omvorming van naaldbossen naar meer gemengde bossen, de vernatting van grote heidevelden en het creëren van duizenden hectares nieuwe natuur, waardoor veel veranderingen in de vogelwereld kunnen worden verklaard.

Arend J. van Dijk (1948) is de nestor van de broedvogelmonitoring in Nederland en was jarenlang coördinator broedvogelonderzoek bij Sovon Vogelonderzoek Nederland. Hij is auteur van Drentse vogelboeken en talrijke artikelen over vogels.

In Drenten voor beginners neemt Rolf Mulder je mee op ontdekkingstocht door deze bijzondere provincie. Ontdek waarom de Drent zich het liefst verschuilt achter het motto ‘doe maar gewoon’, hoe eeuwenoude tradities als de schapenhouderij nog altijd hun sporen nalaten, en welke rol hunebedden en jeneverbessen spelen in het Drentse collectieve geheugen. Leer de kracht van Drentse gezegden als ‘Hej knienen, dan hej ok keutels’ begrijpen, en ervaar waarom stilte in Drenthe soms meer zegt dan duizend woorden

Rolf Mulder (1956) publiceerde diverse boeken over management en leiderschap. Als geboren en getogen Drent kwam hij er pas op latere leeftijd achter dat Drenten en Drenthe tamelijk eigenaardig zijn.

Met Ik bepaal! biedt historicus Hans van Koningsbrugge een bredere context rond Napoleons relatie met Nederland. Hij schetst een beeld van een tumultueuze tijd, van de opkomst en ondergang van het Koninkrijk Holland onder Lodewijk Napoleon tot de dramatische veldtocht naar Moskou. Door nieuwe inzichten uit drie dagboeken die zich bevinden in het Drents Archief kunnen we drie gardes d’honneur volgen die gedwongen in Franse dienst moesten. Hun verhalen onthullen het dagelijks leven in Napoleons leger en de tragische val van het Franse Keizerrijk.

Hans van Koningsbrugge is hoogleraar Geschiedenis en Politiek van Rusland aan de Rijksuniversiteit Groningen en specialist in Russisch-Nederlandse betrekkingen. Hij is tevens directeur van het Groninger Instituut voor Midden- en Oost-Europese Studies.

Een eeuw geleden reden de coureurs nog over de (zand) wegen in en rondom Assen. Nu is de race een uiterst professioneel evenement met meer dan 150.000 bezoekers – waaronder veel uit het buitenland – om te juichen voor helden als Valentino Rossi, Giacomo Agostini, Nederlandse winnaars als Jack Middelburg en om te genieten van het scheurende geluid van de motoren en de geur van verbrand rubber.

100 jaar TT Assen is een visuele ode aan de motorrace, legendarische coureurs en hun strijd op het circuit van 4,5 km lang en 14 bochten. En een ode aan de honderd duizenden bezoekers en duizenden medewerkers die dit evenement in Drenthe al die tijd mogelijk maakten. Schitterende fotografie en een tekst die het hart van iedere motorliefhebber raakt, maken dit boek tot een blijvende herinnering.

Nederlands | English

Dit boek vertelt de chronologische geschiedenis van de Koloniën van Weldadigheid, de idealen, structuur en de oorzaken van hun uiteindelijke verval. De auteur beschrijft de blijvende impact, de sociaal-maatschappelijke gevolgen en de betekenis van de circa 170 Rijksmonumenten die vandaag de dag nog steeds hun erfenis uitdragen. Hun unieke betekenis werd internationaal erkend toen Veenhuizen, Frederiksoord en Wilhelminaoord de status van UNESCO Werelderfgoed kregen.

Dick Hoekstra is emeritus hoogleraar en auteur van boeken over Noord-Nederland. Van hem verscheen bij Uitgeverij Noordboek eerder het boek Glans op het Wad.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog viel op het grondgebied van de provincie Drenthe een groot aantal slachtoffers door acties van de Sicherheitspolizei. Hoogstwaarschijnlijk ging het om ongeveer 150 mensen, van wie het merendeel in 1944 en 1945 de dood vond. Veel van deze gebeurtenissen bleven na de oorlog onderbelicht of werden zelfs bijna vergeten. Historicus Marcel Zantingh deed de afgelopen tien jaar uitgebreid onderzoek naar Drenthe in de Tweede Wereldoorlog en stuitte op veel informatie over gebeurtenissen waarbij de Sicherheitspolizei betrokken was. Deze informatie werpt een nieuw licht op de geschiedenis van Drenthe in de oorlog en geeft antwoord op belangrijke vragen.

Mensenjacht schetst een overzichtelijk beeld van de Sicherheitspolizei in Drenthe in de periode 1940-1945, waarbij wordt stilgestaan bij deze Duitse organisatie en de acties die zij uitvoerde. Gebeurtenissen die niet eerder in boeken of artikelen zijn vastgelegd, worden in dit boek beschreven. De verhalen worden ondersteund door niet eerder gepubliceerd foto- en beeldmateriaal.

Marcel Zantingh (1987) groeide op in het Drentse dorp Aalden en studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. De afgelopen tien jaar specialiseerde h􀈲 zich in archiefonderzoek naar de Tweede Wereldoorlo

De Koloniën van Weldadigheid zijn sinds 27 juli 2021 ingeschreven als UNESCO Werelderfgoed. Zo erkent UNESCO de cultuurlandschappen van Frederiksoord-Wilhelminaoord en Veenhuizen in Nederland, en Wortel-Kolonie in Vlaanderen, als van uitzonderlijke en universele betekenis voor de hele mensheid.

Toen in december 1987, als eerbetoon aan deze voorvechter van de Drentse taal, voor het project voor streektaal en culturele educatie de naam Jan Naardinginstituut werd gekozen, kwam er protest vanwege Naardings houding tijdens de oorlog. Ook werden er bressen geslagen in zijn wetenschappelijke verdiensten. Verder onderzoek bracht naar voren dat Naarding niet ‘fout’ was geweest, maar wel een vergaande vorm van Drenthomanie had gemanifesteerd. Zo werd hij uiteindelijk Drenthes omstreden heilige.

Literatuurhistoricus dr. Henk Nijkeuter (1956) deed onderzoek naar leven werk van Jan Naarding. Het eerste deel van deze studie is een biografie waarin Naarding midden in zijn tijd geplaatst wordt, in de samenleving en in de beweging waarvan hij deel uit maakte. Nijkeuter beschrijft de wordingsgang van Naarding, schetst de ware drijfveren van Naardings publicatiedrift en licht de achtergronden van de vergruising van deze taalemancipator toe. Uniek in dit boek is ook dat in het tweede deel voor het eerst alle in tijdschriften en boeken gepubliceerde gedichten van Naarding bijeengebracht zijn. Daartoe behoort ook een Drentse vertaling van het Middelnederlandse Reinaert-verhaal. Nijkeuter analyseert en verklaart in dit boek Naardings poëzie; hij vertaalde bovendien diens gedichten in de standaardtaal, zodat ook het archaïsche Drents van Naarding nu voor een breed toegankelijk is.

In de Nieuwe Drentse Volksalmanak 2023 staan de volgende bijdragen:

Geschiedenis in Drenthe
Onder redactie van Mark Goslinga, Fred Sieders, Gerben de Vries, Ellen de Vries-Heijboer, Joke Wolff en Jan van Zijverden

Feminisme in Drenthe in de jaren ‘70 en ‘80 – Maarten C. Hoff en Henriette Meppelink
Familie Hiddingh – Sybrand van Haersma Buma
Promotie van de Maatschappij van Weldadigheid – Alfred Geerts
Fotografie meets Van Gogh – Mark Goslinga
Islamitische Molukkers in Kamp Schattenberg – Ghani van den Berg

Archeologie in Drenthe – Onder redactie van Floor Huisman, Mans Schepers, Jelke Take, Vincent van Vilsteren en
Karen de Vries

Potkleibossen in Noord- en Oost-Drenthe ─ ondergrond, cultuurgeschiedenis en ecologie – Theo Spek, Nanda Berben en Mike Jaroch
Artefacten van Lanaye-vuursteen ofwel vuursteen van het type Rijckholt uit Drenthe – Jaap R. Beuker, Erik Drenth en Hans de Kruyk
Rituelen bij het Zwegler Veen ─ Drie vuurstenen bijlen en hun relatie met andere sporen van de Trechterbekercultuur bij Hooghalen – Jaap R. Beuker
Karolingische muntschatten in Drenthe I ─ ‘Assen vóór 1818’, ‘Ter Apel 1822’ en ‘Balloo 1855’ – Wijnand A.B. van der Sanden
Een hefboom des belangs ─ Geschiedenis van de Oudheidkamer ‘De Hondsrug’ te Emmen – Hans van Westing
Hendrikus van der Laan, dienstweigeraar, strijder voor een betere tewerkstelling van gewetensbezwaarden en opgraver van twee steentijdvindplaatsen – Dion L. Stoop en Wietske Prummel

Wie geïnteresseerd is in het lange en rijkgeschakeerde verleden van Drenthe – van vuistbijl tot veenkolonie – mag de Nieuwe Drentse Volksalmanak niet missen.