Joris van der Paele was niet zo devoot als Jan van Eyck ons wil doen geloven. Als jongeman verliet hij zijn geboortestad Brugge om in dienst te treden van de paus. Niet uit roeping, wel uit ongebreidelde ambitie en honger naar succes. Hij was er ooggetuige van een van de grootste crisissen van de Kerk: het Westers Schisma, waarbij twee en later drie pausen streden om de Heilige Stoel.

Hij keerde schatrijk terug, eerst naar Utrecht en later naar Brugge, om er te rentenieren. Daar besloot hij zijn geld te besteden aan een schilderij en aan zielenmissen om hem tot in de eeuwigheid voort te laten leven.

Historicus Hendrik Callewier reconstrueerde de biografie van een kanunnik en een schilderij tegen de achtergrond van de laatmiddeleeuwse Nederlanden en de rest van Europa.

Hendrik Callewier (1981) is doctor in de Geschiedenis, staat aan het hoofd van de rijksarchieven in Brugge en Kortrijk en doceert aan de KU Leuven Kulak.

Chris van de Ven is Multatuliaan en directeur van Stichting HOPE XXL. Hij publiceerde eerder Multatuli verknipt, Pax Havelaar en Max en Wouter. Het geheim van de Havelaar.

“Als goden bestonden zouden ze, net als ik, dit boek grinnikend lezen.”
– Dick Swaab

Gedurende tientallen jaren heeft de auteur materiaal verzameld afkomstig uit middeleeuwse encyclopedieën, boeken over volksgeloof en oude documenten. Daarbij heeft hij een groot aantal toepasselijke prenten gevonden, afkomstig uit de zestiende tot en met de negentiende eeuw.

Johan Boussauw (1953) is grafisch kunstenaar, met grote belangstelling voor middeleeuwse prenten. Dit boek is het resultaat van de combinatie van een voorliefde voor oude boeken, een uitgebreide natuurkennis en zijn belangstelling voor volkskunde.

Meer wezenlijk is evenwel de blijde boodschap die de auteur wil brengen. De Heliand (‘helende, genezende’) geneest mensen van de meest ernstige ziektes, maar tegelijk is Hij een verlosser: wie zijn woorden doet, zal na het verlaten van deze middelgaard opstijgen naar de hemelse weide.

De Heliand wordt internationaal beschouwd als een hoogstaand kunstwerk. Het verscheen in 1830 voor het eerst in druk. Er volgden veel uitgebreide wetenschappelijk studies van dit werk. Ook werd het vertaald in het Duits, Engels, Frans, Deens en het Nederlands. In 2012 volgden vertalingen in het Achterhoeks, Gronings, Twents en Münsterlands. In 2022 verschenen geannoteerde vertalingen in het Sallands en het Stellingwerfs.

Dit boek is de tweede, uitvoerig geannoteerde vertaling in het Nederlands die, net als de Sallandse en Stellingwerver vertalingen, zo dicht mogelijk bij de Oudsaksische grondtekst blijft. Ook dit werk bevat een uitgebreid deel waarin de Heliand in zijn context wordt besproken.

De Oudsaksische Heliand wordt internationaal gezien als een hoogstaand literair kunstwerk. Het dateert uit de eerste helft van de negende eeuw. Deze jongste editie voor de Nederlandse markt brengt de originele Oudsaksische tekst en voorziet in een Nederlandstalige toelichting, met een verklarende woordenlijst. Deze uitgave kan van grote waarde zijn voor onderzoekers en studenten Nedersaksisch/Nederduits, Nederlands, Hoogduits, Engels, Fries en voor andere geïnteresseerden in Germaanse talen en culturen.

Deze editie werd verzorgd door de filoloog en historicus dr. Tim Sodmann, oud-directeur van het Landeskundliches Institut Westmünsterland in Vreden (Westmünsterland).

De Heliand is een epos in stafrijm en vertelt in 71 hoofdstukken over het leven van Jezus Christus, vanaf zijn geboorte tot en met zijn hemelvaart. De dichter heeft van de vier evangeliën een lopend verhaal gemaakt. Hij heeft zijn eigen accenten in het verhaal gelegd door aanpassingen te maken en aanvullingen te geven. Die ingrepen waren ingegeven door zijn streven om de boodschap van Jezus aanschouwelijk te maken voor de Saksische bevolking, ten tijde van de christianisering.

De Heliand volgt weliswaar de evangeliën, maar de gebeurtenissen spelen zich af in de cultuur van de Saksen rond 800. Daarin was het paard een edel dier. De engelen verkondigen de geboorte van Jezus dan ook niet aan schaapherders, maar aan mannen die op de paarden passen. Ook wordt Jezus voorgesteld als een leenheer, die rondtrekt met zijn vazallen (de leerlingen). Veel nadruk ligt dan ook op de grote trouw die de vazal aan zijn leenheer moet betonen.

Meer wezenlijk is evenwel de blijde boodschap die de auteur brengt. De Heliand (‘helende, genezende’) geneest mensen van de meest ernstige ziektes, maar tegelijk is Hij een verlosser: wie zijn woorden doet, zal na het verlaten van deze middelgaard opstijgen naar de hemelse weide.

Het boek bestaat uit twee delen. In deel 1 wordt de Heliand in context geplaatst en onder andere de geschiedenis en de ontwikkeling van Oudsaksisch naar Nedersaksisch beschreven. In deel 2 staat de vertaling.

De Heliand wordt internationaal beschouwd als een hoogstaand kunstwerk. Het verscheen in 1830 voor het eerst in druk. Daarna volgden vele uitgebreide wetenschappelijke studies van dit werk. Ook werd het vertaald in het Duits, Engels, Frans en Deens, en recentelijk in het Neder-lands (2006). In 2012 volgden vertalingen in het Achterhoeks, Gronings, Twents en Münster-lands. Nu zijn er dan ook geannoteerde vertalingen in het Sallands en Stellingwerfs. Tevens ver-schijnt de Oudsaksische tekst opnieuw in druk.

Het boek bestaat uit twee delen. In deel 1 wordt de Heliand in context geplaatst en onder andere de geschiedenis en de ontwikkeling van Oudsaksisch naar Nedersaksisch beschreven. In deel 2 staat de vertaling.

De Heliand wordt internationaal beschouwd als een hoogstaand kunstwerk. Het verscheen in 1830 voor het eerst in druk. Daarna volgden vele uitgebreide wetenschappelijke studies van dit werk. Ook werd het vertaald in het Duits, Engels, Frans en Deens, en recentelijk in het Neder-lands (2006). In 2012 volgden vertalingen in het Achterhoeks, Gronings, Twents en Münster-lands. Nu zijn er dan ook geannoteerde vertalingen in het Sallands en Stellingwerfs. Tevens ver-schijnt de Oudsaksische tekst opnieuw in druk.

De regel geldt als een van Augustinus’ meest toegankelijke en invloedrijke geschriften. Aan het einde van de dertiende eeuw leefde men ernaar in duizenden kloosters. De tekst circuleerde toen in meerdere varianten. Ook twee varianten voor vrouwenkloosters zijn hier, net als een brief over het kloosterleven, opgenomen in het oorspronkelijke Latijn en in een fraaie vertaling.

Augustinus (354–430) was een Noord-Afrikaans filosoof en theoloog. Als eerste in de geschiedenis schreef hij systematisch over de vrijheid van de wil, de kracht van het geheugen, en de (on)maakbaarheid van de samenleving. Hij was bisschop van Hippo en geldt als een van de belangrijkste kerkvaders.

Met voorwoord van Paul van Geest en vertaalt door Vincent Hunink

Jelle Horjus studeerde theologie aan de Universiteit Utrecht en het baptistenseminarium, Roemeens aan de Universiteit van Amsterdam en volgde de lerarenopleiding Duits aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Hij staat met enige regelmaat ’s zondags op de kansel en werkt door de weeks in het onderwijs.

Exegeet Peter Schmidt haalt stof en roet van vele jaren weg. Hij koos vier verhalen die al jaren als een steentje in zijn schoen schrijnen, omdat ze absoluut niet te rijmen zijn met de barmhartigheid van overige Bijbelverhalen.

Begrijp je ook wat je leest? brengt twee bekende parabels, die van de Talenten en van de Onrechtvaardige Rentmeester. In het derde hoofdstuk wordt de al even bekende ontmoeting van Jezus met de rijke jongeling ontleed. Het vierde hoofdstuk waarvan compassio de rode draad vormt, gaat niet over één bepaald Bijbels fragment, maar voert ons terug naar de bijna vergeten maar baanbrekende invloed van het profetenboek dat onder de naam van Amos tot ons kwam.

Het resultaat van zijn vernieuwde kijk is een ‘aha-erlebnis’ zonder weerga.

Peter Schmidt is emeritus professor exegese aan de K.U.Leuven. Bij Sterck & De Vreese verscheen eerder Het Lam Gods. Een verhaal van God en mens.

Heidens! Volksgebruiken vandaag met sporen van voorchristelijke tradities opent de verborgen schatkist van ons cultureel en religieus erfgoed.

Marcel De Cleene is emeritus professor aan de Universiteit Gent waar hij het vak Volkskunst en volkscultuur doceerde.

Pedagogen Gerdien Bertram-Troost en Siebren Miedema bespreken wat dit voor het onderwijs betekent. Dit doen zij aan de hand van thema’s als diversiteit en inclusiviteit, de plek van religie in onderwijs en de reikwijdte van de onderwijsvrijheid. Ook komt weerbaarheid en de zorg voor de ziel van leerlingen, studenten en leerkrachten ter sprake. Want zonder bezieling gaat het niet in onderwijs.

Gerdien Bertram-Troost (1979) studeerde Onderwijs- en Ontwikkelingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Leiden. Na deze studie volgde een promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam naar levensbeschouwelijke identiteitsontwikkeling van jongeren en de rol van voortgezet onderwijs. Vervolgens was zij als post-doc onderzoeker betrokken bij een grootschalig Europees project naar religie in onderwijs. Momenteel is zij als hoogleraar Onderwijs in levensbeschouwelijk en pedagogisch perspectief verbonden aan de Faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Vanuit die functie doceert zij ook aan de Faculteit Gedrags- en Bewegingswetenschappen en is betrokken bij de educatieve master Docent godsdienst/levensbeschouwing.

Siebren Miedema (1949) studeerde Wijsgerige en Historische Pedagogiek, Wetenschapsfilosofie, Godsdienstfilosofie en Wijsgerige Ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde aan de Rijksuniversiteit Leiden. Hij was werkzaam in het voortgezet onderwijs, het hoger beroepsonderwijs, en aan een drietal Nederlandse universiteiten. Momenteel is hij als emeritus hoogleraar Algemene Pedagogiek verbonden aan de Faculteit Gedrags- en Bewegingswetenschappen, en als emeritus hoogleraar Godsdienstpedagogiek aan de Faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam.